Co to jest efekt potwierdzenia i jak wpływa na Twoje finanse?

6 kwietnia 2020
1
Nasze zachowania i decyzje, nawet te, które nam samym wydają się racjonalne i słuszne, nie zawsze takie są. Wszyscy narażeni jesteśmy na błędy poznawcze i ulegamy naszym własnym interpretacjom faktów i zdarzeń. Jednym z takich błędów poznawczych jest efekt potwierdzenia czyli błąd konfirmacji. Czym jest i jaki może mieć wpływ na Twoje finanse?
 

Pierwsze wrażenie – ile od niego zależy?

Na początek przytoczmy dwie historie, które zobrazują, jak działa błąd konfirmacji inaczej nazywany efektem potwierdzenia. Pierwsza historia opisuje naukowy eksperyment, druga dość codzienną sytuację.
 
Dwie grupy badanych osób obserwowały dziecko wśród jego rówieśników. Pierwszej z nich powiedziano, że dziecko pochodzi z ubogiej rodziny, słabo wykształconej. Druga usłyszała, że to samo dziecko pochodzi z rodziny dobrze sytuowanej i dobrze wykształconej. Członkowie obu grup mieli przedstawić swoje obserwacje. Ci pierwsi stwierdzili, że na tle grupy dziecko wypada słabiej, gorzej radzi sobie z zadaniami. Natomiast ci drudzy – wręcz przeciwnie – że dziecko jest wyraźniej zdolne niż reszta rówieśników i radzi sobie bardzo dobrze.
 
Druga historia mogła przydarzyć się każdemu z nas. Związana jest z zakupem używanego samochodu. Choć przyjaciel bądź mechanik wskazują na szereg usterek, których naprawa będzie kosztowna i odwodzą nas od zakupu, my obstajemy przy swoim zdaniu. Jednocześnie potrafimy przytoczyć szereg argumentów, które będą po stronie zakupu, bo akurat ten samochód bardzo nam się podoba.
 

Błąd konfirmacji – confirmation bias

I w jednym, i w drugim przypadku bohaterzy historii ulegli swoim interpretacjom faktów. To sprawiło, że poszukiwali jedynie potwierdzenia własnych (bądź podanych) teorii i opinii. Taka tendencja to błąd konfirmacji (ang. confirmation bias). Polega ona na tym, że preferujemy te informacje, które potwierdzą nasze założenia. Jednocześnie wyszukujemy i zapamiętujemy je w sposób selektywny – nie przywiązując wagi do kontrargumentów. Ponadto, niejednoznaczne informacje są interpretowane na korzyść naszego stanowiska. Wszystko po to, by potwierdzić to, co już wiemy lub sądzimy. Bardzo często efekt potwierdzenia ma związek z sytuacjami bądź tematami, którym towarzyszą silne emocje.
 
Za badaniami i opracowaniem części teoretycznej, które w latach 60. XX w. wprowadziły pojęcie efektu potwierdzenia, stoi brytyjski psycholog Peter Watson. Z pojęcia korzystają nie tylko psychologia, socjologia czy nauki polityczne. Znalazło ono również swoje odzwierciedlenie w ekonomii behawioralnej.
 

Jak błąd konfirmacji wpływa na finanse?

Tak jak w każdej dziedzinie życia, tak i w finansach ulegamy efektowi potwierdzenia. Najprostsze sytuacje wiążą się z naszym domowym budżetem czyli zakupami. Jesteśmy w stanie utwierdzić się w przekonaniu, że zakup określonej rzeczy jest słuszny, choć w istocie nie jest. Bagatelizujemy wtedy inne informacje i stanowiska. 
 
Efekt potwierdzenia może mieć poważniejsze skutki np. dla osób inwestujących na giełdzie. Jeśli inwestor założy, że będzie bessa, zaczyna wyszukiwać jedynie tych informacji, które potwierdzają jego stanowisko. Jednocześnie negatywnie ocenia i jest bardziej zamknięty na analizy plasujące się na drugim końcu.
 
udział